Hüseyin Ayhan Türkiye Haber Gündem

Sağlıkta Şiddeti Önlemek İçin Gerekli Politikalar, Kurumsal Önlemler ve Personel Stratejileri

Sağlıkta şiddet, bugün Türkiye’de ve dünyada sağlık çalışanlarının en önemli sorunlarından biridir. Fiziksel saldırıdan sözlü şiddete, tehditten hakarete kadar uzanan bu davranışlar yalnızca bireysel bir sorun değildir; sağlık sisteminin yapısal, hukuki, iletişimsel ve örgütsel sorunlarının bir sonucudur.

2014, 2018 ve 2020 yıllarında yapılan yasal düzenlemelerle, özellikle 17 Nisan 2020’de “Sağlıkta Şiddetin Önlenmesi Yasası” olarak adlandırılan 7243 sayılı Kanun ile 3359 sayılı Kanun’a eklenen Ek-12. madde, sağlık çalışanlarına yönelik saldırı ve hakaret gibi fiiller için ceza artırımı ve hapis cezasının ertelenmemesi gibi düzenlemeler getirildi.

Burada sorulması gereken soru şunlardır; Bu düzenleme toplumda olumlu karşılanmış olsa da yeterli mi? Sağlıkta şiddeti gerçekten engelleyebilir mi?

Bu soruların yanıtı ancak daha geniş bir çerçevede analiz ederek sonuçları  görülecektir.

1. 3359 Sayılı Kanunda Yapılan Değişikliğin Getirdikleri

2020’de 7243 sayılı Kanun’la 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu’na şu temel maddeler eklendi:

1. a) Cezaların Artırılması

Sağlık çalışanına yönelik kasten yaralama, tehdit, hakaret ve görevi yaptırmamak için direnme gibi suçlarda:

• Ceza miktarları %50 oranında artırılır.
• Bu suçlar söz konusu olduğunda hükmedilen hapis cezalarının ertelenemeyeceği hükme bağlanır.

Bu düzenlemeler, şiddet faillerine yönelik daha ağır yaptırımlar öngörerek cezai caydırıcılık sağlamayı amaçlamaktadır.

1. b) Hizmet Sunumunda Değişiklik

Şiddet faili veya yakınına sağlık hizmeti verme zorunluluğu kaldırılmış, eğer aynı sağlık kurumunda başka uygun personel varsa hizmet başkası tarafından verilebilecektir.

1. c) TCK’da Geniş Kapsamlı Düzenleme Yer Almıyor

Ancak uygulanacak cezaların detaylı tanımı Türk Ceza Kanunu’nda doğrudan yer almamaktadır; bunlar 3359 sayılı Kanun kapsamında artırımlar olarak düzenlenmiştir. Bu nedenle, bazı meslek örgütleri ve hukukçular bu düzenlemenin caydırıcılığının sınırlı olduğunu ifade etmektedir.

2. Yasal Düzenlemenin Etkililiği – Yeterli mi?
3. a) Yasal Dayanak Güçlendirildi ama Sınırlı

Düzenleme, sağlık çalışanını hedef alan suçlara daha ağır ceza verme çerçevesi oluşturmuş olsa da uzmanlar bunu “adalet sisteminin içine doğrudan işlenmiş daha kapsamlı bir suç tanımı” olarak görmüyor. Bu nedenle, yalnızca kanun metnindeki artırımlar ceza politikasını güçlendirse de şiddeti önlemek için tek başına yeterli bir araç değildir.

1. b) Uygulamada Eksiklikler Sürüyor

Yasal düzenleme rağmen:

• Şiddet olayları hâlâ her gün duyuluyor,
• Sözlü saldırılar çoğu kez rapor edilmiyor,
• Hızlı ve etkin soruşturma süreçleri işletilemediği için caydırıcılık zayıf kalıyor.

TBMM tutanaklarında dahi bu düzenlemenin Ceza Kanunu içine alınmaması nedeniyle caydırıcılığının sınırlı olduğu değerlendirmesi yer almıştır.

3. Sağlıkta Şiddeti Önlemek İçin Kapsamlı Politikalar

Yasal düzenleme tek başına sağlıkta şiddeti engellemek için yeterli değildir. Uzman raporları, sendika önerileri ve meslek örgütlerinin görüşleri, uzun vadeli stratejilerin aşağıdaki başlıklar üzerine kurulması gerektiğini ortaya koymaktadır.

3.1 Hukuki ve Adli Önlemler

1. a) Ceza Kanununa Entegre Düzenleme

Şiddet suçları doğrudan Türk Ceza Kanunu içine alınmalı; sağlık çalışanına yönelik saldırı ve hakaret, korunan bir toplum kesimi kapsamına sokulmalıdır. Bu, sadece artırımlar değil özgün suç tanımları ile olmalıdır.

1. b) Fail Profili ve Şiddet Haritalaması

Şiddete eğilim gösteren fail profillerinin belirlenmesi, risk noktalarının tespiti gibi önleyici çalışmalar yapılmalıdır. Bu tür çalışmaların Meclis, adli makamlar ve sağlık örgütleri tarafından koordine edilmesi önerilmektedir.

1. c) Sözlü Şiddete Dair Açık Düzenleme

Şiddet yalnızca fiziksel değil; sözlü şiddet, tehdit ve psikolojik baskı da ciddi hasara yol açar. Bu nedenle sözlü saldırı ve aşağılama eylemleri açıkça cezalandırılmalıdır.

3.2 Kurumsal Önlemler

1. a) Fiziksel Güvenlik ve Risk Yönetimi

• Güvenlik altyapısı: Kamera sistemleri, acil alarm düğmeleri, güvenlik personeli gibi fiziksel önlemler artırılmalıdır.
• Risk değerlendirmesi: Şiddet riski altındaki birimler (acil servis, yoğun bakım gibi) için özel risk analizleri yapılmalı ve stratejiler oluşturulmalıdır.

1. b) Hasta Akış Yönetimi ve Bekleme Süreleri

Şiddetin önemli tetikleyicilerinden biri bekleme süresidir. Acil servis triyaj sistemleri, bekleme süreleri ve hizmet önceliklendirme süreçleri konusunda hemşire, hasta ve ailelere şeffaf bilgilendirme yapılmalıdır.

3.3 Eğitim ve İletişim Stratejileri

1. a) Sağlık Okuryazarlığı ve Bilinçlendirme

Toplumda sağlık okuryazarlığı arttıkça beklenti yönetimi daha sağlıklı yürür. İnsanlar tanı sürecini, bekleme sürelerini, risk kavramlarını daha doğru anladıkça çatışma olasılığı azalır.

1. b) Personel İletişim Eğitimi

Sağlık personelinin empati, kriz yönetimi, etkili iletişim ve öfke karşısında davranış stratejileri konularında eğitilmesi gereklidir.

3.4 Çalışma Koşulları ve Destek Sistemleri

1. a) Psikososyal Destek

Şiddete maruz kalan personel için psikolojik destek, rehabilitasyon süreçleri ve avukatlık desteği sağlanmalıdır.

1. b) Çalışma Süreleri ve Yıpranma Hakkı

Aşırı iş yükü, tükenmişlik ve stres sağlık personelini daha savunmasız bırakır. Bu nedenle çalışma süreleri ve dinlenme hakları yeniden düzenlenmeli, yıpranma payı gibi haklar iyileştirilmelidir.

4. Sağlık Hizmeti Sunumunda Kurumsal ve Personel Dikkat Noktaları

Yasal düzenlemeler, kurumsal önlemler ve eğitim programlarının yanında sağlık hizmeti sunumunda çift taraflı olarak dikkat edilmesi gereken hususlar vardır:

4.1 Kurumların Dikkat Etmesi Gerekenler

1. a) Şiddet Önleme Politikalarının Oluşturulması

Her sağlık kuruluşu kendi şiddet önleme planını oluşturmalıdır. Bu plan:

• Risk değerlendirmeleri,
• Şiddet olaylarının raporlanması,
• Kriz yönetimi protokolleri,
• Acil eylem planları içermelidir.

1. b) Raporlama Süreçleri

Şiddet olayları mutlaka raporlanmalı ve izlenmelidir. Bu raporlar hukuki süreçlerde delil olarak kullanılmalı ve politika belirleme çalışmalarına temel oluşturmalıdır.

4.2 Sağlık Personelinin Dikkat Etmesi Gerekenler

1. a) Etkili İletişim

• Açık ve net bilgi verme,
• Hasta/ hasta yakınları ile empatik diyalog,
• Sorun ve beklentileri dinleme becerisi.

Bu tür iletişim, öfke ve anlaşmazlık riskini azaltır.

1. b) Kendi Güvenliği

Personel:

• Şiddet riski gördüğünde erken uyarı sistemlerini kullanmalı,
• Gerekirse yardım talep etmeli,
• Fiziksel temas riskini azaltacak stratejilerden haberdar olmalıdır.

1. c) Ekip Çalışması ve Destek

Şiddet olayı sonrası yalnız bırakılmamak; ekip arkadaşları ile dayanışma ve kurum içi destek mekanizmaları ile süreç yönetimi personelin dayanıklılığını artırır.

 Kısaca Özetlersem;  Yasal Düzenleme Başlangıçtır, Son Değil

3359 sayılı Kanun’a eklenen düzenlemeler, sağlıkta şiddete karşı önemli bir adım olsa da tek başına çözüm değildir. Yasal caydırıcılık arttırılmış olsa da:

• Uygulama sürecinde etkinlik sağlanmalı,
• Ceza hukuku içinde kapsamlı suç tanımları yapılmalı,
• Kurumsal, iletişimsel ve eğitimsel politikalar oluşturulmalı,
• Çalışma koşulları iyileştirilmeli,
• Toplumda sağlık okuryazarlığı ve empati kültürü geliştirilmelidir.

Bu çok yönlü yaklaşım, sağlık hizmetinin güvenli, saygılı ve sürdürülebilir olmasını sağlayacak gerçek çözümdür.

Kaynaklar

• 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu’na eklenen şiddet düzenlemeleri ve değerlendirmesi, Doktorclub/Türkiye Romatizma Araştırma ve Savaş Derneği.
• 7243 sayılı Kanun ile 3359’a eklenen şiddet maddeleri ve açıklamaları.
• Sağlıkta şiddet kapsamı, uygulama ve eksiklik analizi.
• Türk Tabipleri Birliği öneri ve eleştirileri.
• TBMM tutanakları ve hukuki değerlendirmeler