Sağlık Bakanı Prf. Dr. Kemal Memişoğlu'nun Karekod Uygulamasını Amasız, Lakinsiz Destekliyorum!

Çocuklarımıza Sigara Değil, Sağlıklı Gelecek Verelim

Hüseyin Ayhan
Sosyolog – Hemşire – Aile Danışmanı

Sağlık Bakanı Prof. Dr. Kemal Memişoğlu’nun, karekod sistemiyle 18 yaş altındaki çocuklara sigara satışının engellenmesine yönelik açıklaması, toplum sağlığı açısından önemli bir tartışmayı beraberinde getiriyor. Peki, karekod uygulaması tek başına bu sorunu çözmeye yeter mi? Asıl mesele, teknolojinin nasıl kullanılacağından çok, toplumun bu mücadeleye nasıl katılacağıdır.

Öncelikle şunu kabul etmeliyiz: Bir ülkede yasakların uygulanabilmesi, yalnızca devletin denetim gücüne değil, toplumun kurallara uyma iradesine de bağlıdır. Çocuklara sigara satışını önlemek istiyorsak sadece marketleri, büfeleri ve tekel bayilerini denetlemekle yetinemeyiz. Çocukların ve gençlerin sigaraya erişmesini kolaylaştıran toplumsal davranışları da sorgulamalıyız.

Karekod kapıyı kapatır, peki ya arka kapı?

Düşünelim: Bir işletme karekod sistemi sayesinde 18 yaşından küçüklere sigara satamıyor. Peki, aynı çocuk sigarayı ailesinden, yetişkin bir arkadaşından veya çevresindeki başka bir kişiden temin edebiliyorsa ne olacak? İşte asıl risk burada başlıyor.

Sigara satışını sınırlandırırken gençlerin sigaraya ulaşmak için farklı, kayıt dışı ve denetimsiz yollara yönelmesi ihtimalini göz ardı etmemeliyiz. Yasal satış kanalları daraltılırken yasa dışı temin yolları güçlenirse, amaçlanan sonuç elde edilemeyebilir. Hatta gençleri sigaradan uzaklaştırmaya çalışırken onları başka risklerle karşı karşıya bırakabiliriz.

Atalarımızın dediği gibi: “Dimyata pirince giderken evdeki bulgurdan olmayalım.”

Bu nedenle karekod uygulamasını yalnızca bir satış kontrolü olarak değil, kapsamlı bir gençliği koruma politikasının parçası olarak değerlendirmeliyiz.

Devlet denetlesin, toplum sorumluluk alsın!

Okul çevreleri, kafeler, büfeler, marketler ve sigara satışı yapılan diğer işletmeler düzenli biçimde denetlenmelidir. Yaş doğrulama kurallarını ihlal edenlere caydırıcı ve adil yaptırımlar uygulanmalıdır. Bunun yanında ailelere ve yetişkinlere de önemli görevler düşmektedir.

Bir yetişkinin, 18 yaşından küçük bir gence sigara temin etmesi, iyi niyetle yapılmış bir yardım değildir. Bu davranış, çocukları korumaya yönelik toplumsal çabayı zayıflatır. Gençlere yalnızca “Sigara içme!” demek yetmez; onların sigaraya erişmesini kolaylaştıran davranışlarımızdan da vazgeçmemiz gerekir.

Ancak denetim, cezadan ibaret olmamalıdır. Okullarda bilinçlendirme çalışmaları yapılmalı, aileler desteklenmeli, gençlerin akran baskısıyla baş etme becerileri geliştirilmeli ve sigaraya başlamayı önleyici programlar yaygınlaştırılmalıdır.

Kısaca…

Artık söz değil, ortak sorumluluk zamanı!

Devlet denetleyecek, işletmeler kurallara uyacak, aileler çocuklarına sahip çıkacak, toplum ise bu mücadeleyi günlük yaşamında destekleyecek. Hiçbir yetişkin, bir gencin sigaraya ulaşmasının aracı olmamalı; hiçbir işletme, çocukların sağlığını kazancına feda etmemelidir.

Karekod uygulamasının başarısı, teknolojinin varlığından çok, doğru uygulanmasına ve toplum tarafından benimsenmesine bağlı olacaktır. Devlet denetleyecek, işletmeler kurallara uyacak, aileler sorumluluk alacak ve toplum gençleri koruma konusunda ortak bir irade gösterecek.

Gençlerimizi sigaradan korumak istiyorsak yalnızca satış noktasına değil, sigaranın gençlerin hayatına nasıl girdiğine de bakmalıyız. Çünkü bir yasağın gerçek başarısı, yasaklanan ürüne erişimin başka yollarla sürmesi değil, o ürüne duyulan ihtiyacın ve yönelimin azalmasıdır.

Unutmayalım: Gençleri korumak, yalnızca devletin görevi değil; hepimizin ortak sorumluluğudur.