Hüseyin Ayhan Türkiye Haber Gündem

Sağlık hizmeti, insan hayatına doğrudan dokunan, yüksek dikkat, etik duyarlılık ve hukuki sorumluluk gerektiren bir alandır. Hekimler, hemşireler, ebeler, paramedikler, sağlık teknikerleri, idareciler ve diğer tüm sağlık profesyonelleri yalnızca mesleki etik kurallara değil; aynı zamanda ceza hukuku, idare hukuku ve disiplin hukukuna da tabidir.

Türkiye’de sağlık alanındaki cezai sorumluluklar başta Türk Ceza Kanunu (TCK) olmak üzere 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu, 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun ve ilgili yönetmeliklerle düzenlenmiştir. Bu yazıda sağlık hizmeti sunumu sırasında karşılaşılabilecek başlıca suç tiplerini önce maddeler halinde sıralayacak, ardından her birini hukuki dayanakları ve örnek olaylarla detaylı biçimde ele alacağım..

Sağlıkta Görülen Suçlar:

Sağlık işi, insan için çok önemlidir. Hayat, sağlık hizmetine bağlı olabilir. Doktor, hemşire, ebe, sağlık teknikeri, idareci ve diğer sağlık personeli sadece görevini iyi yapmak zorunda değil; ayrıca kanuna, kurallara ve etik ilkelere de uymak gerekir. Sağlık ile ilgili suçlar, Türk Ceza Kanunu ve başka bazı kanunlarda açıkça yer alır. Şimdi, sağlık çalışanlarının görebileceği başlıca suç tiplerine ve onların örneklerine en basit şekliyle bakalım. Ardından, hepsini biraz daha açıklayacağım.

1. Sağlıkta Görülebilecek Suçlar (Başlıklar Halinde):
2. Taksirle yaralama
3. Taksirle ölüme sebep olma
4. Görevi kötüye kullanma
5. Görevi ihmal
6. Resmi evrakta yalan
7. Kişisel bilgiyi izinsiz paylaşma
8. Suçu bildirmeme
9. Rüşvet alma
10. Haksız çıkar sağlama
11. Yanlış reçete verme
12. Yetkisiz iş yapma
13. Hasta gizliliğini bozma
14. Malzemeyi zimmetine geçirme
15. Evrakta değişiklik
16. İşi yapmamakla görevi kötüye kullanma

Şimdi, bunları kısaca açıklayalım:

1. Taksirle Yaralama

TCK’ya göre taksir, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranış sonucu istenmeyen bir neticenin meydana gelmesidir. Sağlık alanında en sık karşılaşılan suç tiplerinden biridir.

Bu, sağlık çalışanının yanlışlıkla veya dalgınlıkla birine zarar vermesidir.

Nasıl olur?

• Yanlış ilaç verir.
• Dozu karıştırır.
• Ameliyatta yanlış hareket eder.
• Alerjiyi sormadan ilaç kullanır.

Örnek: Hemşire, iki hastanın dosyasını karıştırır. Yanlış hastaya insülin yapar. Hasta koma geçirir ama ölmez. Bu durumda hemşire hakkında taksirle yaralama suçu gündeme gelebilir. Burada kasıt yoktur hemşire dikkat etmemiştir.; ancak dikkat ve özen yükümlülüğünün ihlali vardır.

2. Taksirle Ölüme Sebep Olma

Sağlık hizmetinde en ağır sonuçlu suç tipidir. Özellikle ameliyat hataları, yoğun bakım ihmalleri veya acil müdahale eksikliklerinde gündeme gelir. Yine hata sonucu, dikkatsizlikle bir insanın ölümüne yol açmaktır.

Örnek: Bir hekim, hayati risk taşıyan bir hastayı tam incelemeden gerekli tetkikleri yapmadan taburcu eder yani eve yollar. Hasta evde fenalaşır ve yaşamını kaybederse  Doktorun eksik uygulama yüzünden sorumluluğu doğar.

Yine ilirkişi incelemesinde hekimin gerekli tıbbi standartları uygulamadığı tespit edilirse taksirle ölüme sebebiyet verme suçu oluşabilir.

Hasta evde fenalaşır ve ölür.

3. Görevi Kötüye Kullanma

Sağlık çalışanı, milletin işini yanlış ve faydasız yapar. Örnek: Başhekim, en iyi kişiyi değil, kendi adamını işe alır. Bu tutum suç olur. Kamu görevlisi olan sağlık personelinin görevini kötüye kullanması TCK kapsamında suçtur.

4. Görevi İhmal

Görevin yapılmaması ya da geciktirilmesi sonucu mağduriyet doğmasıdır. Personel işleri zamanında veya doğru yapmaz ise  zarar çıkar.

Örnek

Acil serviste nöbetçi doktor, hastanın şikâyetini ciddiye almaz ve gerekli tetkikleri istemez. Saatler sonra hastada kalıcı hasar gelişir. Bu durumda görevi ihmal söz konusu olabilir Örnek: Acilde doktor, hastanın derdini hafif görür, gerekli testi istemez. Sonra hasta daha kötü olur.

5. Resmi Evrakta Sahtecilik

Sağlık raporları, reçeteler, epikrizler resmi belge niteliğindedir.

Rapor, reçete gibi yazılarda yalan yazmak veya belgeyi değiştirip sahte yapmak suçtur. Örnek: Bir doktor, hastanın işe gitmemesi için gerçeğe aykırı şekilde 10 günlük istirahat raporu düzenlerse. Bu resmi belgede sahtecilik suçunu oluşturur.Bu suçtur.

6. Kişisel Veriyi İzinsiz Paylaşma

Sağlık verileri en hassas kişisel verilerdendir.Hasta ile ilgili özel bilgileri paylaşmak yasaktır. Örnek: Hemşire, ünlü bir kişinin sağlık durumunu sosyal medyada duyurur. Suç olur.

Örnek

Bir hemşire, ünlü bir hastanın hastalık bilgisini sosyal medya üzerinden paylaşır. Bu durum hem TCK hem de Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında suçtur.

Hasta mahremiyeti, yalnızca etik değil aynı zamanda cezai sorumluluk doğuran bir alandır.

7. Suçu Bildirmeme

Sağlık çalışanlarının bazı durumlarda bildirim yükümlülüğü vardır.

Sağlık çalışanı, şiddet, çocuk istismarı,Kadına yönelik şiddet,Ateşli silah yaralanmaları gibi durumlarda mutlaka kolluk kuvvetlerine haber vermelidir. Eğer sağlık çalışanı bu durumu yetkili makamlara bildirmezse suçu bildirmeme suçu oluşabilir.

Örnek: Yaralı kadın acile gelir. Durum şiddet açık. Doktor ise bildirmez, “aile işi” der. Bu davranış da suç sayılır. Bu durumda hukuki sorumluluk doğabilir.

8. Rüşvet Ve İrtikap

Hizmeti hızlı veya ayrıcalıklı sunmanın karşılığı karşılığında maddi menfaat temini suçtur. Sağlık hizmetinin hızlı veya ayrıcalıklı sunulması

Örnek

Bir cerrah, ameliyat sırasını öne almak için hastadan para talep ederse rüşvet suçu oluşur. Bu durum hem mesleki hem de ağır cezai sonuçlar doğurur.

9. Haksız Menfaat Sağlamak

Bir doktor ya da başka çalışan, firmalardan gizlice para ya da başka komisyon  alırsa suç işlemiş olur. Örnek: Doktor, anlaşmalı laboratuvara hasta yollar, karşılığında prim alır.

10. Usulsüz Reçete Yazmak

 Bazı ilaçlar sadece gerekli hastalara yazılır. Yeşil ve kırmızı reçeteye tabi ilaçlar sıkı denetim altındadır.

Örnek

Bir hekim, bağımlılık yapan ilaçları gerçekte ihtiyaç olmayan hastalara yazar. Bu hem ceza hukuku hem de disiplin hukuku açısından suçtur

11. Yetkisiz Sağlık Hizmeti Sunmak

Diplomasız veya yetki sınırı dışında müdahale suçtur.

Örnek

Bir  Sağlık profesyoneli (Hemşir/Sm,/sağlık teknikeri, hekim yetkisinde olan bir cerrahi müdahaleyi kendi başına yaparsa yada tedavi düzenleyip uygularsa yetkisiz tıbbi müdahale söz konusu olur.

12. Hasta Mahremiyetini İhlal Etmek

Hastanın teşhis, tedavi ve kişisel bilgilerinin izinsiz paylaşılması suçtur.

Örnek: Serviste yatan HIV’li hastanın bilgisini başka hastalara söylemek mahremiyet ihlali oluşur ve suçtur.

13. Zimmet

Hastanedeki Kamuya ait ilaç veya malzemelerin kişisel amaçla kullanılırsa  suç işlemiş olur. Örnek: Hastane deposundaki tıbbi malzemelerin özel klinikte yada hastane tıbbi malzemesini özel işinde  kullanılması zimmet suçunu oluşturur.

14. Evrakta Tahrifat

Daha önce yazılmış hasta dosyasında değişiklik yapmak yani hasta dosyasında sonradan değişiklik yapılması ağır bir suçtur.

Örnek: Yanlış ilaç yapılınca gerçeği saklamak için kaydı değiştirmek suçtur. Yada hatalı yapılan bir enjeksiyon sonrası hasta dosyasına “uygulama yapılmadı” yazılması evrakta tahrifattır.

15. İhmali Davranışla Görevi Kötüye Kullanmak

 Bazı durumlarda aktif yanlış iş yoktur. Asıl suç, hiçbir şey yapmamaktır. Örnek: Yoğun bakımda alarm veren monitöre müdahale edilmemesi ve hastanın zarar görmesi suç oluşturur.

III. Sağlıkta Suçların Ortak Sebepleri

- İş yükünün fazla olması

- Yeterli personel olmaması

- Eğitim yetersizliği

- Kurumda denetim eksikliği

- Etik kurallara uymama

- İş yerinde baskı

En önemli şey, iyi bir kurum ve doğru çalışma ortamıdır. Bazen suç sadece kişinin hatasından değildir, sistemin kusurudur.

1. Kendini Korumak İçin Sağlık Çalışanlarının Yapabilecekleri
2. Her zaman tam kayıt tutmak
3. Hastaya her şeyi açıklamak ve onayını almak
4. Kendi görev alanı dışında iş yapmamak
5. Yeni şeyler öğrenmek
6. Hasta bilgisini kimseyle paylaşmamak
7. Bildirmesi gereken şeyi mutlaka bildirmek
8. Etik kurul kararına uymak

Yukarıda yazdıklarımı  özetleyecek olursam;

Sağlık hizmeti sunumu  işi, insan için çok değerli ve hassastır. . Sağlık profesyonelleri yalnızca iyileştirme sorumluluğu değil; aynı zamanda hukuka uygun davranma yükümlülüğü taşır.

Cezai sorumluluk çoğu zaman kasıttan değil, ihmalden ve dikkatsizlikten doğmaktadır. Bu nedenle sağlık profesyonellerinin yalnızca klinik bilgiye değil; hukuki farkındalığa da sahip olması gerekir. Sağlık profesyonelleri hukuk bilgisiyle bilinçlenmek ve 5237 sayılı kanun yanında 1219 sayılıl kanun ve 3359 sayılı kanunu kesinlikle bilmek  zorundadır.

Unutmayalım ki, hastanın zarar görmesi yalnızca tıbbi değil, hukuki ve vicdani sonuçlar da doğurur.

Sağlıkta güvenli hizmet sunumu; etik, kanuni kurallara uymak bilinç, hukuki bilgi ve kurumsal destek ile mümkündür.

Sağlıkta güvenli hizmet, en iyi halini etik ve kanuni kurallara uymak ve iyi kurum desteğiyle sağlar.,

 Kısacası; Sağlık profesyonellerinin korunması ile hastaların korunması için yapılacak en doğru iş, kanuna uygun, şeffaf ve etik davranmaktır. Sağlıkçı ve hasta ve yakınlarının korunması aslında aynı zeminde buluşur: